اندیشهی اقتصادی در آزمون واقعیت
حسین عبده تبریزی
در تاریخ اندیشهی اقتصادی، هیچ نظریهای را نمیتوان از آزمون و بازنگری بینیاز دانست. هر مکتب فکری در بستر معینی از شرایط تاریخی، سیاسی و اجتماعی شکل میگیرد و میکوشد به پرسشهای زمانهی خود پاسخ دهد. با دگرگونی شرایط و فراهمشدن شواهد تازه، حدود اعتبار نظریهها آشکارتر میشود؛ برخی اصلاح میشوند، برخی در چارچوبی گستردهتر جای میگیرند و برخی نیز اعتبار خود را از دست میدهند. البته این بدان معنا نیست که هر نظریه صرفاً برای دورهای کوتاه معتبر است یا با ظهور اندیشهای تازه، همهی دستاوردهای پیشین کنار گذاشته میشود. بخش مهمی از پیشرفت اقتصاد، حاصل انباشت دانش و شناخت دقیقتر شرایط کاربرد نظریههاست.
اندیشههای جان مینارد کینز نمونهی روشنی از تأثیر متقابل واقعیت و نظریه است. خاستگاه اصلی نظریهی او، رکود بزرگ دههی ۱۹۳۰ بود؛ دورانی که بیکاری گسترده، سقوط تولید و ظرفیتهای بلااستفاده، اعتماد به توان سازوکارهای خودکار بازار برای بازگرداندن اشتغال کامل را متزلزل کرده بود. کینز در کتاب «نظریهی عمومی اشتغال، بهره و پول»، منتشرشده در سال ۱۹۳۶، توضیح داد که اقتصاد ممکن است در وضعیتی با تقاضای ناکافی و بیکاری پایدار باقی بماند. در چنین شرایطی، مداخلهی دولت برای تقویت تقاضای کل به افزایش تولید و اشتغال کمک میکند.









